گیرپاژ کردن فن پکیج و راه حل های آن
گیرپاژ کردن فن یکی از مشکلات مکانیکی رایج در پکیج های دیواری هست که بعد از چند سال کارکرد اتفاق می افتد. این مشکل مستقیما باعث روشن نشدن فن و در نتیجه ظاهر شدن کدهای خطای مربوط به سیستم تهویه مثل ارور چشمک زن ۴۰ ۶۰ ۸۰ در پکیج ایران رادیاتور میشود. "گیرپاژ" یک اصطلاح عامیانه و در عین حال فنی هست که به معنی قفل شدن یا سفت شدن بیش از حد یک قطعه متحرک به دلیل اصطکاک بالا است.
در مورد فن پکیج، گیرپاژ یعنی محور (شفت) موتور الکتریکی آن که پروانه به آن متصل است، به دلیل مشکل در بلبرینگ ها آنقدر سفت میشود که دیگر نمیتواند آزادانه بچرخد. مثل این میمونه که چرخ یک دوچرخه که مدت ها در باران مانده، زنگ بزند و به سختی حرکت کند. وقتی این اتفاق برای فن می افتد، موتور زور میزند که بچرخد اما نمیتواند و در نهایت برد دستگاه به دلیل عدم دریافت سیگنال از پرشر سوئیچ هوا، فرایند را متوقف میکند.
علائم اصلی گیرپاژ کردن فن عبارتند از:
- شنیدن یک صدای "هوممم" یا وزوز ممتد از سمت فن در لحظه استارت، بدون اینکه فن بچرخد.
- فن خیلی آهسته و با زور شروع به چرخیدن میکند و به سرعت لازم نمیرسد.
- با دست چرخاندن پره های فن (در حالت خاموش) بسیار سخت و دشوار است.
- داغ شدن بیش از حد بدنه موتور فن.
این مشکل با سوختن کامل فن فرق دارد. در فن سوخته، هیچ صدایی شنیده نمیشود. اما در فن گیرپاژ کرده، موتور زنده است و تلاش میکند بچرخد ولی یک مانع مکانیکی جلوی آن را گرفته است.
چرا فن پکیج گیرپاژ میکند؟ دلایل اصلی
دلایل مختلفی میتواند باعث سفت شدن و در نهایت گیرپاژ کردن بلبرینگ های فن بشود. شناخت این دلایل به پیشگیری از این مشکل کمک میکند.
۱. خشک شدن گریس بلبرینگ ها: بلبرینگ های داخل موتور فن دارای گریس مخصوصی هستن که باعث چرخش روان آنها میشود. این گریس به مرور زمان و تحت تاثیر حرارت بالای داخل پکیج، خاصیت خود را از دست میدهد و خشک میشود. با خشک شدن گریس، اصطکاک بین ساچمه های بلبرینگ به شدت بالا میرود و باعث سفت شدن و در نهایت قفل شدن محور میشود. این اصلی ترین و طبیعی ترین دلیل گیرپاژ شدن فن بعد از ۵ تا ۱۰ سال کارکرد است.
۲. ورود گرد و خاک و رطوبت: اگر پکیج در محیطی پر از گرد و غبار یا رطوبت نصب شده باشد، این ذرات میتوانند به داخل بلبرینگ ها نفوذ کنند. گرد و خاک با گریس مخلوط شده و یک ماده ساینده شبیه به خمیر ایجاد میکند که بلبرینگ ها را خراب میکند. رطوبت هم باعث زنگ زدگی ساچمه ها و قفل شدن آنها میشود.
۳. کثیفی و نامتعادل بودن پروانه فن: وقتی پره های فن با دوده و چربی سنگین میشوند، فن از حالت بالانس خارج میشود. این نامتعادل بودن باعث ایجاد لرزش های شدید در حین چرخش میشود. این لرزش ها فشار بسیار زیادی به بلبرینگ ها وارد میکند و باعث خرابی زودرس آنها میشود. پس سرویس نکردن فن یکی از دلایل اصلی گیرپاژ کردن آن است.
همونطور که در تصویر میبینید، موتور فن یک قطعه مکانیکی-الکتریکی است که نیاز به سرویس دارد.
چگونه گیرپاژ بودن فن را تشخیص دهیم؟
تشخیص این مشکل معمولا کار سختی نیست و حتی خودتان هم میتوانید آن را چک کنید. فقط کافیست مراحل زیر را با دقت انجام دهید:
هشدار: قبل از هر کاری، حتما و حتما دوشاخه پکیج را از پریز برق بکشید. دست زدن به قطعات داخلی پکیج در حالت روشن میتواند منجر به برق گرفتگی شدید شود.
- قاب رویی پکیج را باز کنید. فن در بالاترین قسمت دستگاه قرار دارد.
- با انگشت خود، سعی کنید پروانه فن را بچرخانید. (پروانه حلزونی شکل داخل پوسته فن).
- به نحوه چرخش آن دقت کنید.
نتیجه گیری:
- اگر فن خیلی روان و راحت، با کمترین نیرو چرخید و بعد از رها کردن، چند دور هم برای خودش چرخید، یعنی بلبرینگ های فن سالم است و مشکل گیرپاژ وجود ندارد.
- اگر فن خیلی سفت بود، به سختی میچرخید و به محض رها کردن متوقف میشد، یعنی فن شما قطعا گیرپاژ کرده و بلبرینگ های آن خراب است.
- اگر فن در بعضی نقاط روان و در بعضی نقاط گیر میکرد، یعنی بلبرینگ ها در آستانه خرابی کامل هستن و به زودی مشکل جدی تر میشود.
این ساده ترین و قطعی ترین راه برای تشخیص گیرپاژ بودن فن است.
آیا فن گیرپاژ کرده قابل تعمیر است؟
این سوالی هست که خیلی ها میپرسند. جواب کوتاه اینه: بله، گاهی اوقات قابل تعمیر است، اما همیشه بهترین راه حل نیست.
تعمیر فن گیرپاژ کرده به دو روش انجام میشود:
۱. روغن کاری یا روانکاری بلبرینگ ها: در این روش، سرویسکار فن را باز میکند و سعی میکند با اسپری های روان کننده مخصوص یا روغن، بلبرینگ های خشک شده را دوباره روان کند. این روش گاهی اوقات جواب میدهد و میتواند برای چند ماه یا حتی یک سال دیگر به فن عمر بدهد. اما این یک راه حل موقتی است. چون گریسی که داخل بلبرینگ بوده از بین رفته و روغن کاری سطحی نمیتواند جای آن را بگیرد. این روش بیشتر برای مواقعی مناسب است که گیر کردن فن شدید نیست.
۲. تعویض بلبرینگ های فن: این راه حل اصولی و دائمی است. در این روش، تعمیرکار متخصص فن را کاملا دمونتاژ میکند، بلبرینگ های خراب را با استفاده از ابزار مخصوص (پولی کش) از روی شفت موتور خارج میکند و بلبرینگ های نو و با کیفیت را جایگزین میکند. اگر این کار به درستی انجام شود، فن شما عملا نو میشود و میتواند سال های سال دیگر هم کار کند.
اما کدام راه بهتر است؟ تعویض بلبرینگ همیشه بهتر از روغن کاری است. اما هزینه بیشتری دارد و نیاز به تخصص بالاتری هم دارد. در مقابل، تعویض کل مجموعه فن راه حل ساده تر و سریع تری است اما هزینه آن از تعویض بلبرینگ بیشتر است. معمولا اگر فن شما از یک برند معتبر و با کیفیت باشد، تعویض بلبرینگ های آن کاملا منطقی و به صرفه است. اما اگر فن کیفیت پایینی داشته باشد، شاید تعویض کامل آن بهتر باشد.
بیایین تمام چیزهایی که گفتم رو به طور خلاصه مرور کنیم:
لُب مطلب اینکه "گیرپاژ" یعنی فن پکیجتون به خاطر مشکل بلبرینگ، قفل کرده و نمیتونه بچرخه. علامتش هم اینه که موقع استارت یه صدای وزوز میده ولی نمیچرخه، یا اگه با دست بچرخونینش خیلی سفته. دلیل اصلیش هم خشک شدن گریس بلبرینگ ها بعد از چند سال کار یا کثیفی زیاده. برای تستش هم کافیه برق رو قطع کنید و با دست فن رو بچرخونید.
ضمنا اینو یادم رفت بگم: اگر فن شما گیرپاژ کرده و شما مدام دستگاه رو ریست کنید تا شاید روشن بشه، دارید آسیب خیلی جدی به برد الکترونیکی میزنید. چون وقتی موتور قفل کرده، جریان برق بسیار بالایی از برد میکشه تا بتونه بچرخه. این جریان بالا میتونه رله فن و حتی قطعات دیگه روی برد رو بسوزونه و هزینه تعمیر شما رو دو برابر کنه. پس اگر شک کردید فن گیرپاژ کرده، دیگه باهاش ور نرید و از یک متخصص کمک بگیرید.
